Wpis hipoteki – ile trwa, ile kosztuje i kto składa wniosek?

W skrócie

Wpis hipoteki to orzeczenie sądu wieczystoksięgowego, z którym hipoteka powstaje w dziale IV księgi wieczystej. Jego skutki liczą się od chwili złożenia wniosku, a czas oczekiwania na sam wpis zależy od obciążenia sądu. Wniosek składa najczęściej notariusz (elektronicznie, najpóźniej w dniu podpisania aktu) albo właściciel nieruchomości na formularzu KW-WPIS. Opłata sądowa wynosi 200 zł, a podatek od czynności cywilnoprawnych 19 zł albo 0,1% kwoty zabezpieczonej wierzytelności.

Co to jest wpis hipoteki?

Każdy wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem sądu (art. 626⁸ § 6 Kodeksu postępowania cywilnego). Hipotekę wpisuje się do działu IV, przeznaczonego na wpisy dotyczące hipotek, a wpis określa m.in. wierzyciela i sumę hipoteki (art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Ten wpis ma charakter konstytutywny, bo bez niego hipoteka nie powstaje (art. 67). Dopóki sąd go nie dokona, hipoteki nie ma, choć umowa kredytu i oświadczenie właściciela są już podpisane. Treść księgi, w tym dział IV, może sprawdzić każdy, kto zna jej numer. Zasady jawności i czytania działów opisano w haśle księga wieczysta.

Kto składa wniosek o wpis hipoteki?

Wniosek o wpis może złożyć m.in. właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty albo osoba, na rzecz której wpis ma nastąpić, a więc także bank (art. 626² § 5 k.p.c.). W praktyce najczęściej robi to notariusz albo sam kredytobiorca jako właściciel nieruchomości. Zależy to przede wszystkim od tego, w jakiej formie złożono oświadczenie o ustanowieniu hipoteki.

Kto składa wniosek o wpis hipoteki?
SytuacjaKto składa wniosekJak i kiedy
Oświadczenie o ustanowieniu hipoteki jest w akcie notarialnym (np. w akcie zakupu mieszkania)notariusz, który sporządził aktelektronicznie, najpóźniej w dniu sporządzenia aktu
Oświadczenie podpisano w formie pisemnej (np. w banku)zwykle właściciel nieruchomościna formularzu KW-WPIS, w biurze podawczym wydziału ksiąg wieczystych albo pocztą

Jeżeli akt notarialny obejmuje ustanowienie prawa, które może być ujawnione w księdze wieczystej (a hipoteka jest takim prawem), notariusz musi złożyć wniosek o wpis przez system teleinformatyczny najpóźniej w dniu sporządzenia aktu (art. 92 § 4 Prawa o notariacie). Dokumenty, których nie sporządzono elektronicznie, przesyła do sądu w ciągu trzech dni od złożenia wniosku (art. 626⁴ § 3 k.p.c.).

Jeżeli oświadczenie złożono w formie pisemnej (art. 95 ust. 4 Prawa bankowego), a nie w akcie notarialnym, wniosek składa się na urzędowym formularzu KW-WPIS udostępnianym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zgodnie z pouczeniem na formularzu można go złożyć w biurze podawczym wydziału ksiąg wieczystych albo wysłać pocztą na adres tego wydziału. O kolejności wniosków decyduje chwila ich wpływu do sądu, a nie data nadania (art. 626⁶ § 1 k.p.c.).

Jakie dokumenty są potrzebne do wpisu?

Do wniosku dołącza się dokumenty, które są podstawą wpisu. Przy hipotece na rzecz banku są to dokumenty banku dotyczące kredytu i zabezpieczenia, podpisane przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w jego imieniu i opatrzone jego pieczęcią, oraz oświadczenie właściciela o ustanowieniu hipoteki, dla którego wystarcza forma pisemna (art. 95 ust. 1, 3 i 4 Prawa bankowego). Przy hipotece na rzecz wierzyciela, który nie jest bankiem, oświadczenie właściciela co do zasady wymaga formy aktu notarialnego (art. 245 § 2 Kodeksu cywilnego).

Bank zwykle przekazuje kredytobiorcy komplet dokumentów do wpisu albo przesyła je notariuszowi przed podpisaniem aktu.

Ile kosztuje wpis hipoteki?

Od wniosku o wpis hipoteki pobiera się opłatę stałą 200 zł, osobno od każdego wpisywanego prawa. Przy hipotece łącznej, gdy dla zabezpieczenia tej samej wierzytelności obciążono kilka nieruchomości, płaci się jedną opłatę, nawet jeśli wniosek dotyczy kilku ksiąg (art. 42 ust. 1 i art. 45 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Opłatę uiszcza się przy wniesieniu wniosku, a przy wniosku zawartym w akcie notarialnym pobiera ją notariusz i przekazuje sądowi (art. 7 § 2 Prawa o notariacie).

Ustanowienie hipoteki podlega też podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC). Płaci go właściciel składający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, a obowiązek podatkowy powstaje już z chwilą złożenia tego oświadczenia. Stawka wynosi 0,1% kwoty zabezpieczonej wierzytelności, gdy hipoteka zabezpiecza wierzytelność istniejącą, albo 19 zł, gdy zabezpiecza wierzytelność o wysokości nieustalonej (art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych). Podstawą jest kwota wierzytelności, a nie suma hipoteki.

Ile kosztuje wpis hipoteki?
PozycjaKwotaPodstawa prawna
Opłata sądowa od wniosku o wpis hipoteki200 złart. 42 ust. 1 u.k.s.c.
PCC – zabezpieczenie wierzytelności istniejącej0,1% kwoty tej wierzytelności (nie sumy hipoteki)art. 7 ust. 1 pkt 7 lit. a ustawy o PCC
PCC – zabezpieczenie wierzytelności o wysokości nieustalonej19 złart. 7 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy o PCC
Późniejsze wykreślenie hipoteki100 złart. 46 u.k.s.c.

Gdy oświadczenie o ustanowieniu hipoteki jest częścią aktu notarialnego, PCC pobiera notariusz jako płatnik i uzależnia sporządzenie aktu od jego zapłaty. W pozostałych przypadkach podatnik sam składa deklarację PCC-3 i wpłaca podatek w ciągu 14 dni. Jeżeli wpisu hipoteki ostatecznie nie dokonano, podatek podlega zwrotowi, o ile od końca roku, w którym go zapłacono, nie minęło 5 lat (art. 10 i 11 ustawy o PCC).

Opłat notarialnych i sądowych nie wlicza się do całkowitego kosztu kredytu hipotecznego (art. 4 pkt 5 ustawy o kredycie hipotecznym). Wyłączenie dotyczy tylko tych opłat, które w budżecie zakupu trzeba uwzględnić osobno.

Ile trwa wpis hipoteki?

Kodeks postępowania cywilnego nie wyznacza sądowi terminu na dokonanie wpisu, więc czas oczekiwania zależy głównie od obciążenia wydziału ksiąg wieczystych i od tego, czy wniosek jest kompletny. W poszczególnych sądach może się wyraźnie różnić, a orientacyjny termin warto ustalić w wydziale, który prowadzi księgę.

Wzmianka o wniosku pojawia się w dziale IV niezwłocznie po jego zarejestrowaniu, a przy wniosku elektronicznym automatycznie w chwili umieszczenia go w systemie. Informuje, że sprawa jest w toku, a sąd wykreśla ją z urzędu po dokonaniu wpisu (art. 626⁷ § 2 i 3 k.p.c.).

Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi, a gdy brak podstaw do wpisu albo istnieją przeszkody, oddala wniosek (art. 626⁸ § 2 i art. 626⁹ k.p.c.). Dlatego błąd we wniosku, np. inna suma hipoteki niż w dokumentach banku, może opóźnić powstanie zabezpieczenia.

Wpis uważa się za dokonany z chwilą zapisania go w centralnej bazie danych ksiąg wieczystych. O dokonanym wpisie sąd zawiadamia uczestników postępowania, chyba że ktoś zrzekł się zawiadomienia, a na wniosek uczestnika zawiadomienie można otrzymać przez system teleinformatyczny (art. 626⁸ § 8 i art. 626¹⁰ k.p.c.).

Co oznacza moc wsteczna wpisu?

Wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku (art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Jeżeli wniosek wpłynął 3 marca, a sąd dokonał wpisu 28 kwietnia, do 28 kwietnia hipoteki jeszcze nie ma, ale po wpisie jej skutki liczą się od 3 marca.

Od tej chwili liczy się też pierwszeństwo hipoteki, a kolejność wniosków wyznacza moment ich wpływu do sądu (co do minuty, a przy wnioskach elektronicznych co do sekundy; art. 626⁶ k.p.c.). Dlatego bankowi zależy, by wniosek trafił do sądu jak najszybciej po złożeniu oświadczenia o ustanowieniu hipoteki.

Czego pilnuje bank?

Umowa kredytu określa zasady ustanowienia zabezpieczeń (art. 29 ust. 1 pkt 4 ustawy o kredycie hipotecznym), więc zwykle wynika z niej, kto i w jakim terminie składa wniosek o wpis oraz jakie dokumenty trzeba przekazać bankowi. Bank najczęściej oczekuje:

  • dowodu złożenia wniosku o wpis hipoteki, który bywa jednym z warunków wypłaty zapisanych w decyzji kredytowej,
  • zgodności wniosku z dokumentami banku, w tym z sumą hipoteki i danymi wierzyciela,
  • informacji o dokonaniu wpisu albo odpisu księgi z wpisaną hipoteką.

Do czasu wpisu umowa może przewidywać dodatkowy koszt za okres oczekiwania (np. podwyższoną marżę albo składkę ubezpieczenia pomostowego), a po dokonaniu wpisu koszt ten podlega zwrotowi lub zaliczeniu na poczet spłaty kredytu (art. 29 ust. 5a i 5b ustawy o kredycie hipotecznym).

Przykład

Kredytobiorca kupuje mieszkanie z rynku wtórnego. Akt notarialny z 3 marca 2026 r. obejmuje umowę sprzedaży i jego oświadczenie o ustanowieniu hipoteki na rzecz banku do sumy 600 000 zł (kredyt wynosi 400 000 zł). Notariusz tego samego dnia składa elektronicznie wniosek o wpis własności i hipoteki, a w księdze od razu pojawiają się wzmianki o wniosku.

Koszty publicznoprawne związane z samą hipoteką to 200 zł opłaty sądowej i PCC, który przy wierzytelności o wysokości nieustalonej wynosi 19 zł. Obie kwoty pobiera notariusz przed podpisaniem aktu.

Sąd dokonuje wpisu 28 kwietnia 2026 r., a jego skutki liczą się od 3 marca. Wniosek o inną hipotekę złożony np. w kwietniu dałby jej niższe pierwszeństwo.

Najczęstsze błędy i mity

  • „Wniosek o wpis hipoteki zawsze składa bank” — bank ma do tego prawo, ale w praktyce wniosek składa najczęściej notariusz albo kredytobiorca; kto to robi, wynika z umowy i z formy oświadczenia o ustanowieniu hipoteki.
  • „Wzmianka w księdze oznacza, że hipoteka już jest” — wzmianka informuje o złożonym wniosku; hipoteka powstaje z wpisem, a jego skutki liczą się od złożenia wniosku.
  • „Opłata 200 zł obejmuje podatek” — PCC to osobna danina; przy oświadczeniu w akcie notarialnym pobiera go notariusz, w pozostałych przypadkach podatnik płaci go sam w ciągu 14 dni.
  • „PCC płaci się dopiero po wpisie” — obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki.
  • „Sąd sprawdza, czy mieszkanie jest warte sumy hipoteki” — sąd bada treść i formę wniosku, dokumenty i treść księgi; wartość nieruchomości ocenia bank na podstawie wyceny.

FAQ

Czy bank wypłaci kredyt przed wpisem hipoteki?

Tak, zwykle tak się dzieje, bo na wpis trzeba poczekać. Warunkiem wypłaty bywa wtedy dowód złożenia wniosku o wpis, a szczegóły określa umowa kredytu.

Jak samodzielnie złożyć wniosek o wpis hipoteki?

Trzeba wypełnić urzędowy formularz KW-WPIS, dołączyć dokumenty z banku i oświadczenie o ustanowieniu hipoteki oraz uiścić opłatę 200 zł. Formularz składa się w biurze podawczym wydziału ksiąg wieczystych sądu rejonowego, który prowadzi księgę, albo wysyła pocztą na adres tego wydziału (wtedy o kolejności decyduje chwila wpływu do sądu, a nie data nadania). W ciągu 14 dni od podpisania oświadczenia trzeba też złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek.

Kto płaci za wpis hipoteki?

Opłatę sądową uiszcza wnioskodawca przy składaniu wniosku (przy wniosku zawartym w akcie notarialnym pobiera ją notariusz), a PCC płaci składający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, czyli właściciel nieruchomości. W kredycie mieszkaniowym oba koszty ponosi więc zwykle kredytobiorca.

Co się stanie, jeśli sąd oddali wniosek?

Hipoteka nie powstanie, dopóki przeszkoda nie zostanie usunięta i sąd nie dokona wpisu, np. po skutecznym zaskarżeniu orzeczenia albo na podstawie nowego wniosku. Nowy wniosek ma własną, późniejszą chwilę wpływu i od niej liczą się skutki wpisu oraz pierwszeństwo (art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 626⁶ k.p.c.). Jeżeli wpisu ostatecznie nie dokonano, zapłacony PCC podlega zwrotowi (art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o PCC).

Jak sprawdzić, czy hipoteka została wpisana?

Można to sprawdzić w systemie Elektronicznych Ksiąg Wieczystych, w którym treść księgi jest dostępna bezpłatnie po podaniu jej numeru. Po dokonaniu wpisu wzmianka o wniosku znika z działu IV, a w jej miejscu widać wpis hipoteki. Sąd zawiadamia też uczestników postępowania o dokonanym wpisie.

Stan prawny na

Powiązane pojęcia