Ojciec z dorosłą córką czekają z teczkami dokumentów w kancelarii notarialnej. W głębi siedzi matka z chłopcem.

Odrzucenie spadku u notariusza czy w sądzie? Termin, koszty i kroki, także w imieniu dziecka

Decyzję o odrzuceniu spadku zwykle podejmuje się w trudnym czasie, kilka tygodni po śmierci bliskiej osoby, często po pierwszych listach od wierzycieli. Przepisy dają na nią sześć miesięcy, ale ten termin bywa krótszy, niż się wydaje, bo biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku. Samo odrzucenie nie kończy też sprawy w rodzinie, ponieważ spadek przechodzi na kolejne osoby, najczęściej na dzieci odrzucającego. Kolejność kroków ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w rodzinie są małoletni.

W tym artykule opisuję, jak odrzucić spadek u notariusza i w sądzie, ile to kosztuje i kto dziedziczy po odrzuceniu. Osobno omawiam odrzucenie spadku w imieniu dziecka, które od listopada 2023 roku w typowej sytuacji nie wymaga już zgody sądu, oraz przypadki, w których oświadczenie nie wywołuje skutków. Znajdziesz tu też sposoby sprawdzenia długów zmarłego i porównanie odrzucenia z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Tekst ma charakter informacyjny i opiera się na przepisach obowiązujących w listopadzie 2026 roku.

Na czym polega odrzucenie spadku

Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo spadek odrzucić (art. 1012 KC). Kto odrzuci spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC). Nie dostaje więc ani majątku zmarłego, ani jego długów, a jego udział przechodzi na osoby wskazane w ustawie albo w testamencie. Nie da się odrzucić spadku na rzecz brata czy siostry, bo o tym, kto zajmie miejsce odrzucającego, decydują przepisy.

Odrzucenie obejmuje cały spadek, dlatego nie można zatrzymać mieszkania i odrzucić samych długów (art. 1014 § 3 KC). Spadkobierca powołany do spadku i z testamentu, i z ustawy może jednak odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć go jako spadkobierca ustawowy (art. 1022 KC). Kto chce odrzucić spadek z obu tytułów, składa osobne oświadczenie co do każdego z nich (uchwała Sądu Najwyższego z 15 stycznia 1991 roku, III CZP 75/90). Oświadczenie złożone pod warunkiem, na przykład „odrzucam, jeśli okaże się, że są długi”, jest nieważne (art. 1018 § 1 KC).

Odrzucenie spadku nie zwalnia z długów, które spadkobierca zaciągnął sam albo razem ze zmarłym. Współkredytobiorca odpowiada za cały kredyt solidarnie (art. 366 KC), a poręczyciel na podstawie własnej umowy poręczenia (art. 876 KC). Bank może więc żądać od nich spłaty niezależnie od decyzji w sprawie spadku. Odrzucenie nie odbiera natomiast pieniędzy, które przypadają wskazanym osobom poza spadkiem. Należy do nich suma ubezpieczenia na życie wypłacana uposażonemu (art. 831 § 3 KC) i kwota z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci (art. 56 ust. 5 Prawa bankowego).

Tak samo działa wskazanie osoby uprawnionej do środków z IKE albo IKZE (art. 11 ustawy o IKE i IKZE), a bez takiego wskazania pieniądze wchodzą do spadku. W PPK połowę środków objętych wspólnością majątkową dostaje najpierw małżonek zmarłego, a resztę osoby przez niego wskazane (art. 85–86 ustawy o PPK). Bank wypłaca też z rachunku zmarłego zwrot kosztów pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki, i ta kwota nie wchodzi do spadku (art. 55 Prawa bankowego). Uposażony dostaje sumę ubezpieczenia także wtedy, gdy sam odrzucił spadek.

Ile jest czasu na odrzucenie spadku?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 KC). Przy dziedziczeniu ustawowym jest to zwykle dzień, w którym dziecko albo małżonek dowiaduje się o śmierci bliskiej osoby. Przy testamencie liczy się chwila, w której spadkobierca dowiedział się, że testament powołuje go do spadku. Termin biegnie osobno dla każdej osoby, więc w jednej rodzinie może się kończyć w kilku różnych dniach.

Dalszy spadkobierca, na przykład wnuk po odrzuceniu spadku przez rodzica, liczy sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tym odrzuceniu. Sąd spadku zawiadamia o odrzuceniu znane mu osoby, które w jego wyniku są powołane do dziedziczenia (art. 643 KPC), i dla części rodziny początkiem terminu bywa właśnie list z sądu. Oświadczenie złożone, zanim termin danej osoby w ogóle zaczął biec, jest bezskuteczne (uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2018 roku, III CZP 36/18). Dzieci mogą więc odrzucić spadek dopiero po rodzicu, choć u notariusza zwykle da się to zrobić podczas jednej wizyty, jedno oświadczenie po drugim.

Na odrzucenie spadku masz sześć miesięcy od dnia, w którym dowiesz się o powołaniu do spadku. Jeśli dziedziczysz wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, licz termin od dnia, w którym dowiesz się o tym odrzuceniu. Termin biegnie osobno dla każdego spadkobiercy.

Gdy w terminie nie ma żadnego oświadczenia, spadkobierca przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC), czyli odpowiada za długi do wartości odziedziczonego majątku. Tak jest od 18 października 2015 roku. Od 15 listopada 2023 roku do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ KC), nawet jeśli sąd wyznaczy posiedzenie później. Jeżeli spadkobierca zmarł przed upływem swojego terminu, oświadczenie mogą złożyć jego spadkobiercy (art. 1017 KC).

Kto dziedziczy po odrzuceniu spadku

Udział odrzucającego przypada osobom, które dziedziczyłyby, gdyby nie dożył on śmierci spadkodawcy. Przy dziedziczeniu ustawowym są to najpierw jego zstępni (art. 931 § 2 KC), czyli dzieci, a po nich wnuki. Gdy odpadną wszyscy zstępni zmarłego, obok małżonka dziedziczą rodzice zmarłego, potem rodzeństwo i jego dzieci, a w dalszej kolejności dziadkowie i ich potomkowie. Każda kolejna osoba ma własny sześciomiesięczny termin, a wierzyciele mogą zwracać się do następnych członków rodziny przez wiele miesięcy.

Kto przejmuje udział po odrzuceniu spadku przy dziedziczeniu ustawowym (spadki otwarte po 15 listopada 2023 r.)
Kto odrzuca spadekKto dziedziczy w jego miejscePodstawa w KC
Dziecko zmarłegodzieci odrzucającego (wnuki zmarłego), a gdy i one odrzucą, prawnukiart. 931 § 2 i art. 1020
Małżonek zmarłegodzieci zmarłego, a gdy ich nie ma, rodzice zmarłego (w miejsce nieżyjącego rodzica rodzeństwo)art. 931, 932 i 1020
Wszyscy zstępni zmarłegomałżonek i rodzice zmarłego, a w braku małżonka sami rodziceart. 932 § 1 i 3
Rodzic zmarłegorodzeństwo zmarłego, a w miejsce brata lub siostry ich dzieciart. 932 § 4–5
Małżonek, rodzice, rodzeństwo i jego zstępnidziadkowie, w miejsce dziadka jego dzieci (wujkowie, ciotki), a dalej ich dzieci (kuzyni)art. 934 § 1–2¹
Wszyscy krewni wymienieni wyżejdzieci małżonka zmarłego (pasierbowie), jeśli oboje ich rodzice nie żyjąart. 934¹
Nikt z rodzinygmina ostatniego miejsca zamieszkania albo Skarb Państwa, które nie mogą odrzucić spadkuart. 935 i 1023

Od listopada 2023 roku krąg dziedziczenia jest krótszy niż wcześniej. Po dziadkach dziedziczą ich dzieci i wnuki, czyli wujkowie, ciotki i kuzyni zmarłego, ale dalsi potomkowie już nie (art. 934 § 2–2¹ KC, dla spadków otwartych po 15 listopada 2023 roku). Gmina i Skarb Państwa, które zamykają tę listę, nie mogą spadku odrzucić i przyjmują go z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023 KC). Gdy rodzina chce, żeby długi nie przeszły na nikogo z bliskich, potrzebne są oświadczenia wszystkich kolejnych spadkobierców, każde w ich własnym terminie.

Jak odrzucić spadek u notariusza krok po kroku

Odrzucenie spadku u notariusza to jedna wizyta w dowolnej kancelarii notarialnej, niezależnie od tego, gdzie mieszkał zmarły i gdzie mieszka spadkobierca. Notariusz sporządza akt notarialny z oświadczeniem i sam przesyła go wraz z załącznikami do sądu spadku (art. 640 § 1 KPC). Jest nim sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 628 KPC). Według Krajowej Rady Notarialnej w 2025 roku notariusze sporządzili 251 672 oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (rok wcześniej było ich 267 364). Termin wizyty zależy od kalendarza kancelarii, dlatego przy krótkim zapasie czasu lepiej umówić się od razu po podjęciu decyzji.

  1. Ustal, od kiedy liczysz termin. Zapisz dzień, od którego biegnie sześć miesięcy, i sprawdź, czy dziedziczysz z ustawy, z testamentu, czy po odrzuceniu spadku przez kogoś innego.
  2. Przygotuj dokumenty. Potrzebny jest dowód osobisty albo paszport, dane zmarłego (imię i nazwisko, data i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu) oraz zwykle odpis aktu zgonu.
  3. Zbierz informacje o rodzinie i testamentach. Oświadczenie wymienia znanych spadkobierców ustawowych i wszystkie znane testamenty, także te, które składający uważa za nieważne (art. 641 § 1–2 KPC).
  4. Umów wizytę w wybranej kancelarii. Oświadczenie można złożyć osobiście albo przez pełnomocnika z pełnomocnictwem pisemnym z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 KC).
  5. Podpisz akt i odbierz wypis. Notariusz odczytuje akt, a po podpisaniu sam przesyła oświadczenie do sądu spadku i nie trzeba niczego wysyłać samodzielnie.
  6. Zajmij się kolejnymi spadkobiercami. Pełnoletnie dzieci składają własne oświadczenia, a za małoletnie robią to rodzice, najlepiej podczas tej samej wizyty i po oświadczeniu rodzica.

Osoba mieszkająca za granicą może złożyć oświadczenie na piśmie z podpisem poświadczonym przez polskiego konsula i przesłać je do sądu spadku przed upływem terminu. Gdy spadkobierca nie może przyjść do kancelarii, na przykład z powodu choroby, notariusz może przyjechać do domu albo do szpitala. Za czynność poza kancelarią dolicza wtedy do 100 zł za każdą godzinę w ciągu dnia (§ 17 rozporządzenia o taksie notarialnej). W nocy oraz w dni wolne od pracy ta dopłata wynosi do 200 zł za godzinę.

Kobieta podpisuje oświadczenie o odrzuceniu spadku w obecności notariuszki.
Ilustracja stworzona przez AI

Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza i w sądzie?

Maksymalna stawka taksy notarialnej za akt z oświadczeniem o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi 100 zł netto (§ 8 pkt 9 rozporządzenia o taksie notarialnej). Notariusz dolicza do niej 23% VAT, a za każdą rozpoczętą stronę wypisu może pobrać najwyżej 12 zł netto za strony od 1. do 10., 10 zł za strony od 11. do 20. i 8 zł od 21. strony (§ 12), przy czym stroną jest tekst liczący co najmniej 25 wierszy. W sądzie opłata stała od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) i nie dolicza się do niej VAT. Stawki notarialne są maksymalne i kancelaria może policzyć mniej, a ostateczny koszt zależy też od liczby osób i stron aktu.

Koszt odrzucenia spadku u notariusza i w sądzie (stawki maksymalne obowiązujące od 5 listopada 2026 r.)
PozycjaU notariuszaW sądzie
Oświadczenie jednej osobydo 100 zł netto, czyli 123 zł z VAT100 zł opłaty od wniosku
Wypis aktudo 12 zł netto (14,76 zł z VAT) za każdą rozpoczętą stronę od 1. do 10., potem 10 zł i 8 zł nettonie dotyczy
Pełnomocnikpoświadczenie podpisu na pełnomocnictwie do 60 zł netto albo pełnomocnictwo w formie aktu do 100 zł nettoto samo pełnomocnictwo z podpisem urzędowo poświadczonym
Czynność poza kancelariądo 100 zł netto za godzinę w dzień i do 200 zł w nocy oraz w dni wolnenie dotyczy
Wpis do Rejestru Spadkowegonie dotyczy, rejestr nie obejmuje oświadczeń o odrzuceniu spadkunie dotyczy
Zgoda sądu na odrzucenie za dziecko (gdy jest wymagana)dodatkowo 100 zł od wniosku do sądu opiekuńczegododatkowo 100 zł od wniosku do sądu opiekuńczego
Przykład: jedna osoba, akt na 3 stronach, 2 wypisy123 zł + 88,56 zł = 211,56 zł100 zł

Przy kilku osobach koszt u notariusza rośnie z każdym oświadczeniem, bo maksymalną stawkę stosuje się osobno za czynność każdej osoby (§ 11 ust. 3). Rodzina, w której spadek odrzucają rodzic, pełnoletnia córka i dwoje małoletnich dzieci, zapłaci za same oświadczenia najwyżej 492 zł z VAT (4 × 123 zł), do czego dochodzą wypisy. Odrzucenie spadku nie trafia do Rejestru Spadkowego, który obejmuje akty poświadczenia dziedziczenia, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i europejskie poświadczenia spadkowe (art. 95ha Prawa o notariacie). Osoba w trudnej sytuacji finansowej może złożyć w sądzie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości albo w części.

Opisane wyżej stawki obowiązują od 5 listopada 2026 roku. Wprowadziło je rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 października 2026 roku zmieniające rozporządzenie o taksie notarialnej (Dz.U. 2026 poz. 1370). Maksymalna stawka za oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wzrosła z 50 do 100 zł netto, a za wypis z 6 do 12 zł netto za każdą z pierwszych dziesięciu stron. Wyższe są też stawki za poświadczenie podpisu na pełnomocnictwie (60 zł zamiast 20 zł), za pełnomocnictwo w formie aktu (100 zł zamiast 30 zł) i dopłata za czynność poza kancelarią (100 zł zamiast 50 zł za godzinę w dzień).

Odrzucenie spadku w sądzie i zachowanie terminu

Oświadczenie można też złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania albo pobytu składającego (art. 640 § 1 KPC). Gdy toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, oświadczenie można złożyć w jej toku przed sądem spadku (art. 640 § 2 KPC). Najpierw składa się pisemny wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku i wnosi opłatę 100 zł. Na wyznaczonym posiedzeniu spadkobierca składa oświadczenie ustnie do protokołu, a sąd przesyła je potem do sądu spadku. Wzór takiego wniosku zawiera karta usługi Ministerstwa Sprawiedliwości dla wydziałów cywilnych sądów rejonowych.

We wniosku podaje się dane wnioskodawcy z numerem PESEL, dane zmarłego, tytuł powołania do spadku, treść oświadczenia oraz znanych spadkobierców i testamenty. Dołącza się do niego dowód opłaty, a gdy odrzucenie dotyczy dziecka i potrzebna była zgoda sądu, także odpis prawomocnego postanowienia i odpis aktu urodzenia dziecka. Od 15 listopada 2023 roku do zachowania sześciomiesięcznego terminu wystarcza złożenie takiego wniosku przed jego upływem, nawet jeśli posiedzenie odbędzie się kilka miesięcy później (art. 1015 § 1¹ KC). Za dzień złożenia uznaje się także dzień nadania wniosku w placówce Poczty Polskiej jako operatora wyznaczonego (art. 165 § 2 KPC). Samo umówienie wizyty u notariusza terminu nie zachowuje.

Ile czasu zostało do końca sześciu miesięcy?
Kilka tygodni lub więcej

Notariusz bywa najszybszą drogą. Oświadczenie składa się podczas jednej wizyty, a notariusz sam przesyła je do sądu spadku.

Kilka dni i brak wolnego terminu u notariusza

Wniosek do sądu zachowuje termin. Wystarczy złożyć go w sądzie albo nadać na poczcie przed końcem sześciu miesięcy, a oświadczenie składa się później na posiedzeniu.

Toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku

Oświadczenie można złożyć w sądzie spadku. Składa się je w toku tej sprawy, a przy dziecku ten sam sąd wydaje też ewentualne zezwolenie na odrzucenie spadku.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd jego majątkiem, więc co do zasady wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 KRO). Od 15 listopada 2023 roku zezwolenie nie jest potrzebne w najczęstszej sytuacji, gdy dziecko dziedziczy dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic (art. 101 § 4 KRO). Rodzic musi mieć w tym zakresie władzę rodzicielską, a oświadczenie składają oboje rodzice wspólnie albo jeden za zgodą drugiego, jeśli drugiemu też przysługuje władza rodzicielska. Warunkiem jest też odrzucenie spadku przez innych zstępnych rodziców, czyli przez rodzeństwo dziecka, także pełnoletnie.

Rodzice przeglądają dokumenty przy oknie. W tle dziecko czyta książkę na kanapie.
Ilustracja stworzona przez AI

Rodzic, który odrzuca spadek za dziecko bez zezwolenia, oświadcza przy tym, że ma władzę rodzicielską i zgodę drugiego rodzica. Potwierdza też, że spadek odrzucił wcześniej jeden z rodziców i że odrzucili go inni zstępni (art. 641 § 3¹ KPC). Te oświadczenia składa pod rygorem odpowiedzialności karnej, o czym uprzedza go notariusz albo sędzia (art. 641 § 3²–3³ KPC), a jedno oświadczenie może dotyczyć kilku dzieci (art. 641 § 3⁵ KPC). Gdy rodzice nie są zgodni, wyjątek nie działa i potrzebne jest zezwolenie sądu (art. 101 § 4 zdanie drugie KRO).

Zezwolenie sądu nadal jest potrzebne, gdy dziecko dziedziczy z innego powodu niż wcześniejsze odrzucenie spadku przez rodzica, na przykład z testamentu albo po zmarłym rodzicu. Wniosek składa się do wydziału rodzinnego sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, a gdy toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku (art. 640¹ KPC). Opłata od wniosku wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Według karty usługi Ministerstwa Sprawiedliwości do wniosku dołącza się odpis aktu urodzenia dziecka, akt zgonu spadkodawcy, potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica i dowody, które uzasadniają odrzucenie, na przykład wezwania od wierzycieli.

Na czas postępowania o zezwolenie bieg sześciomiesięcznego terminu się zawiesza (art. 1015 § 1² KC). Po uprawomocnieniu się postanowienia termin biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymał. Wniosek o zezwolenie lepiej więc złożyć jak najwcześniej, a oświadczenie za dziecko jak najszybciej po uprawomocnieniu się zgody. Przed nowelizacją podobny skutek wynikał z uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2018 roku (III CZP 102/17). Według tej uchwały termin nie mógł się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie.

Szczególna sytuacja dotyczy dziecka, które w chwili śmierci spadkodawcy było już poczęte. Takie dziecko dziedziczy, jeżeli urodzi się żywe (art. 927 § 2 KC), a do strzeżenia jego przyszłych praw sąd opiekuńczy może ustanowić kuratora (art. 182 KRO). Przepisy nie opisują osobnej procedury odrzucenia spadku za dziecko jeszcze nienarodzone, dlatego gdy w rodzinie spodziewane jest dziecko, warto omówić kolejność czynności z notariuszem albo w sądzie rodzinnym przed upływem terminu rodzica. Dziecko poczęte dopiero po śmierci spadkodawcy nie dziedziczy po nim (art. 927 § 1 KC).

Kiedy odrzucenie spadku jest nieskuteczne

Odrzucenie spadku nie wywoła skutków, jeżeli oświadczenie złożono po upływie sześciu miesięcy, a przed końcem terminu nie złożono wniosku o jego odebranie. Nieważne jest też oświadczenie pod warunkiem albo z zastrzeżeniem terminu (art. 1018 § 1 KC). Bezskuteczne będzie z kolei odrzucenie złożone, zanim termin danej osoby zaczął biec (uchwała SN III CZP 36/18). Za małoletnie dziecko nie wystarczy samo oświadczenie rodzica, gdy wymagane było zezwolenie sądu, a rodzice go nie uzyskali (art. 101 § 3 KRO). Pismo z samym oświadczeniem, bez urzędowo poświadczonego podpisu, nie spełnia wymogu formy z art. 1018 § 3 KC, dlatego bezpieczniej jest wysłać do sądu wniosek o odebranie oświadczenia.

Kto raz złożył oświadczenie o przyjęciu spadku, nie może go potem odrzucić, bo oświadczenia w sprawie spadku nie da się odwołać (art. 1018 § 2 KC). Osobna sytuacja dotyczy wierzycieli samego spadkobiercy, gdy ma on własne długi i odrzuca spadek, z którego mógłby je spłacić. Każdy taki wierzyciel może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec siebie (art. 1024 § 1 KC). Ma na to sześć miesięcy od chwili, w której dowiedział się o odrzuceniu, ale nie więcej niż trzy lata od odrzucenia spadku (art. 1024 § 2 KC).

Gdy termin minął, a spadkobierca nie złożył oświadczenia pod wpływem błędu albo groźby, może uchylić się od skutków niezachowania terminu (art. 1019 § 2 KC). Robi to przed sądem, jednocześnie oświadczając, czy i jak przyjmuje spadek albo że go odrzuca, a uchylenie wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 1 i 3 KC). Na złożenie takiego oświadczenia jest rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 KC). Do zachowania tego terminu także wystarcza wniosek do sądu (art. 1019 § 1 pkt 3 KC). Sąd Najwyższy przyjmuje jednak, że niewiedza o długach nie jest błędem istotnym, gdy wynika z braku należytej staranności spadkobiercy (postanowienie z 30 czerwca 2005 roku, IV CK 799/04). Na tej podstawie w sprawie V CSK 337/09 sądy odmówiły zatwierdzenia uchylenia się spadkobiercom, którzy mogli dowiedzieć się o zasądzonym długu ojca z pism sądowych i komorniczych (postanowienie SN z 18 marca 2010 roku).

Jak sprawdzić długi zmarłego przed decyzją

Pierwszym źródłem wiedzy o długach są dokumenty i korespondencja zmarłego, czyli umowy kredytów i pożyczek, harmonogramy spłat, wezwania do zapłaty oraz pisma z sądu, od komornika, z urzędu skarbowego czy ZUS. Obciążenia nieruchomości, w tym hipotekę banku, można bezpłatnie sprawdzić w elektronicznej księdze wieczystej, jeśli zna się jej numer. Część dawnych długów może być już przedawniona, a spadkobierca może podnieść ten zarzut tak samo jak zmarły. Terminy dla poszczególnych długów możesz sprawdzić w artykule o tym, po ilu latach przedawnia się dług. Gdy wierzyciel sam zgłasza się do rodziny, warto poprosić go o umowę, wyliczenie zadłużenia i informację, czy w sprawie zapadł już wyrok.

Kobieta wyjmuje z koperty wezwanie do zapłaty. Na stole leży harmonogram spłat.
Ilustracja stworzona przez AI

Banki, BIK i biura informacji gospodarczej co do zasady nie ujawniają danych o długach zmarłego osobom, które dopiero rozważają odrzucenie spadku. Zbiorczej informacji o rachunkach zmarłego bank udziela osobie, która uzyskała tytuł prawny do spadku (art. 92ba Prawa bankowego). Biuro Informacji Kredytowej wymaga od spadkobiercy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. Bank może natomiast przekazać informacje objęte tajemnicą bankową sądowi w postępowaniu spadkowym (art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d Prawa bankowego).

Więcej informacji o długach można uzyskać przez spis inwentarza. Komornik, który go sporządza, może zwracać się do banków (art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. ł Prawa bankowego) i do biur informacji gospodarczej (art. 25 ust. 1 pkt 15 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). Wniosek o spis może złożyć w sądzie spadku każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, także przed decyzją o przyjęciu albo odrzuceniu spadku (art. 637 § 1 KPC). Można go też złożyć bezpośrednio u komornika (art. 637¹ KPC), który z urzędu ustala przedmioty należące do spadku i długi spadkowe według stanu z chwili otwarcia spadku (art. 638⁸ KPC). Spis kosztuje 100 zł opłaty sądowej (art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych) i 400 zł opłaty komorniczej (art. 40 ustawy o kosztach komorniczych). Trwa dłużej niż wizyta u notariusza, dlatego wniosek lepiej złożyć na początku sześciomiesięcznego terminu.

Odrzucenie spadku czy przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości stanu czynnego spadku, ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 KC). Spadkobierca odpowiada wtedy całym swoim majątkiem, ale tylko do kwoty równej wartości odziedziczonych aktywów (art. 1030 KC). Gdy w spadku są wyłącznie długi, ta granica może wynosić zero, a spadek nie przechodzi dalej na dzieci, bo spadkobierca go przyjął. Ograniczenie odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie pominie coś w wykazie albo poda nieistniejące długi.

Odrzucenie spadku a przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
KryteriumOdrzucenie spadkuPrzyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
Majątek zmarłegonie przechodzi na odrzucającegoprzechodzi na spadkobiercę
Długi zmarłegonie obciążają odrzucającegoobciążają spadkobiercę do wartości stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 KC)
Rodzinaspadek przechodzi na kolejne osoby, zwykle na dzieci odrzucającegospadek zostaje u spadkobiercy, a dalsi krewni nie dziedziczą
Formalnościjedno oświadczenie w terminieoświadczenie albo brak oświadczenia w terminie, potem wykaz lub spis inwentarza
Koszt formalnościoświadczenie u notariusza albo w sądzie według tabeli wyżejwykaz w sądzie bez opłaty sądowej, protokół wykazu u notariusza do 400 zł netto, spis 100 zł opłaty sądowej i 400 zł komorniczej
Spłata długównie dotyczywedług wykazu albo spisu, a przy pozwie wierzyciela potrzebne jest zastrzeżenie ograniczenia w wyroku (art. 319 i 837 KPC)

Wykaz inwentarza spadkobierca sporządza sam na urzędowym formularzu i składa w sądzie spadku, w sądzie swojego miejsca zamieszkania albo przed notariuszem (art. 1031¹ KC i art. 636³ KPC). Wzór określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2015 roku (Dz.U. 2015 poz. 1537), a druki są dostępne bezpłatnie w sądach i w Biuletynie Informacji Publicznej. Ustawa o kosztach sądowych nie przewiduje opłaty od złożenia wykazu. Notariusz rozlicza protokół z wykazem według stawki za inny protokół, czyli do 400 zł netto (§ 10 pkt 3 rozporządzenia o taksie notarialnej). Do chwili działu spadku wszyscy spadkobiercy odpowiadają za długi solidarnie (art. 1034 § 1 KC). Wierzyciel może żądać całej kwoty od jednego z nich, a ten rozlicza się potem z pozostałymi.

Wybór między odrzuceniem a przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza zależy od tego, co jest w spadku, kto dziedziczyłby w następnej kolejności i czy w rodzinie są małoletni. Kto odrzuci spadek, nie odpowiada już za długi spadkowe, ale sprawa przechodzi na kolejne osoby, które muszą zdążyć w swoich terminach. Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza spadek zostaje u jednej osoby, za to potrzebny jest wykaz albo spis, pilnowanie zastrzeżeń w sprawach sądowych i rozliczenia z wierzycielami. Gdy w spadku jest nieruchomość z hipoteką albo testament, a także gdy spadkodawca mieszkał za granicą, warto omówić decyzję z notariuszem, adwokatem albo radcą prawnym.

Powiązane pojęcia

  • BIK — czym jest Biuro Informacji Kredytowej i jakie dane o kredytach widzi bank
  • BIG — czym są biura informacji gospodarczej i czym różnią się od BIK
  • Kredyt hipoteczny — jak działa kredyt zabezpieczony hipoteką na nieruchomości

Zobacz też

Najczęściej zadawane pytania


Co dalej po odrzuceniu spadku u notariusza?

Notariusz przesyła oświadczenie do sądu spadku, a składający dostaje wypis aktu, który warto zachować jako dowód odrzucenia. Sąd spadku zawiadamia o odrzuceniu znane mu osoby, które w jego wyniku zostały powołane do dziedziczenia (art. 643 KPC), i od tej chwili biegną ich własne terminy. Sam odrzucający nie musi już nic robić w sprawie spadku, ale jeśli ma dzieci, dobrze jest od razu ustalić, czy one także odrzucą spadek. Wierzycielowi, który zgłosi się po odrzuceniu, można przesłać kopię wypisu z informacją, że spadek został odrzucony.


Czy można odrzucić same długi, a zatrzymać mieszkanie?

Nie, bo spadkobierca nie może spadku częściowo przyjąć, a częściowo odrzucić (art. 1014 § 3 KC). Odrzucenie obejmuje cały przypadający mu udział, czyli zarówno mieszkanie, jak i długi. Rozwiązaniem pośrednim jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, przy którym odpowiedzialność za długi ogranicza się do wartości odziedziczonego majątku. Wierzyciele mogą się wtedy zaspokoić aż do tej wartości, także kosztem mieszkania.


Czy po odrzuceniu spadku należy mi się zachowek?

Nie, bo kto odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC). Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 § 1 KC), a odrzucający do tej grupy już nie należy. Przed odrzuceniem dobrze jest więc sprawdzić, czy zmarły nie przekazał komuś za życia dużych darowizn albo nie pominął spadkobiercy w testamencie. W takiej sytuacji decyzję lepiej omówić z adwokatem albo radcą prawnym.


Czy w 2026 roku trzeba iść do sądu, żeby odrzucić spadek za dziecko?

Zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy dziecko dziedziczy wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, rodzice działają zgodnie, a rodzeństwo dziecka także odrzuca spadek (art. 101 § 4 KRO). Rodzic składa wtedy oświadczenie za dziecko u notariusza albo w sądzie i dodatkowo oświadcza pod rygorem odpowiedzialności karnej, że te warunki są spełnione. Zezwolenie sądu opiekuńczego nadal jest wymagane, gdy rodzice się nie zgadzają albo dziecko dziedziczy z innego powodu, na przykład z testamentu. Wniosek o zezwolenie kosztuje 100 zł, a na czas postępowania termin do odrzucenia spadku się zawiesza.


Czy można odrzucić spadek po terminie?

Po upływie sześciu miesięcy skuteczne odrzucenie spadku nie jest już możliwe, a brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC). Wyjątkiem jest uchylenie się przed sądem od skutków niezachowania terminu, gdy spadkobierca nie złożył oświadczenia pod wpływem błędu albo groźby (art. 1019 § 2 KC). Ma na to rok od wykrycia błędu, a sąd musi uchylenie zatwierdzić. Sąd Najwyższy nie uznaje za błąd istotny niewiedzy o długach, która wynikała z braku staranności w sprawdzeniu stanu spadku.


Czy odrzucenie spadku można cofnąć?

Oświadczenia o odrzuceniu spadku nie da się odwołać (art. 1018 § 2 KC), także wtedy, gdy później okaże się, że spadek był wart więcej niż długi. Jedyną drogą jest uchylenie się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu albo groźby, które wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 1 i 3 KC). Spadkobierca musi wtedy jednocześnie oświadczyć, czy i jak przyjmuje spadek, a błąd musi być istotny. Na złożenie takiego oświadczenia jest rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 KC).


Stan prawny na

Zastrzeżenie. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Opis odpowiada przepisom obowiązującym w listopadzie 2026 r. i orzecznictwu Sądu Najwyższego dostępnemu w tym czasie. Przy sporze o początek sześciomiesięcznego terminu, testamencie, spadku po osobie mieszkającej za granicą albo odrzuceniu spadku po terminie warto skonsultować dokumenty z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym.

Pieniadzopedia.pl
Autor
Pieniadzopedia.pl
Zobacz profil autora